PETROL PİYASASI LİSANS YÖNETMELİĞİ DEĞİŞİKLİKLERİ

GİRİŞ

Türkiye’de enerji hukuku alanındaki mevzuat hükümlerinin sıklıkla güncellenmesi nedeniyle enerji mevzuatının düzenli bir şekilde takip edilmesi büyük önem arz etmektedir. Enerji hukukunun dikkatle takip edilmesi gereken bir bölümü de petrol piyasası düzenlemeleridir. Bu kapsamda Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği’nde (“Yönetmelik”) son olarak 28 Temmuz 2020 tarihli ve 31199 Sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikler yapılmıştır. Bu değişiklikler, kapsamlı bir şekilde bilgi notumuzda değerlendirilmektedir.

DEĞİŞİKLİKLER

1. Bayilik Lisansı Kategorileri

Yönetmelik değişikliğinden önce akaryakıt ve İhrakiye alt başlıkları altında verilen bayilik lisansları istasyonlu ve istasyonsuz olarak iki ayrı kategoriye ayrılmaktaydı. Yönetmeliğin 6’ncı maddesinin 2’nci fıkrasında yapılan değişikliklerle istasyonlu ve istasyonsuz bayilik ayrımı kaldırılmıştır. Yönetmelik değişikliği ile bayilik lisansı alabilmek için istasyon sahibi olmak artık zorunlu hale gelmiştir. Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 17.06.2004 tarihinden itibaren verilen istasyonsuz bayilik lisansı bundan sonra verilmeyecektir.

2. Baz Yağ Üretimi

Yönetmelik değişikliği kapsamında 6’ncı maddenin 3’üncü fıkrasına ilave edilen cümleyle baz yağ üretimi sadece rafinerici lisansı sahipleri tarafından yapılabilecektir. Yönetmeliğin değişiklikten önceki halinde baz yağ üretimini açıkça yasaklayan bir hüküm bulunmamaktaydı. Eklenen cümle ile madeni yağ lisansı sahipleri ancak atık madeni yağdan baz yağ üretimi yapabilecektir. Yönetmelikte yapılan bu düzenleme ile Türkiye’nin toplam baz yağ üretiminin, ithalat ve ihracat hareketlerinin net bir şekilde izlenebilmesi, kaçak yağ üretiminin ve üretilen yağın akaryakıt olarak satılmasının önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Her ne kadar Yönetmeliğin pek çok hükmünde atık yağdan üretim yapılacağı belirtiliyor olsa da madeni yağ lisansı sahiplerinin baz yağ üretimini açıkça yasaklayan bir hüküm bulunmaması nedeniyle Yönetmelik değişikliği oluşabilecek hukuki boşluğu gidermek bakımından faydalıdır.

3. Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Birleşmesi

Yönetmeliğin 15’inci maddesinin sonuna eklenen fıkrayla dağıtıcı lisansı sahiplerinin birleşmesi durumunda, lisans tadil merasimlerine gerek kalmaksızın ve lisans tadil bedeli ödenmek şartıyla, birleşen dağıtıcı lisansı sahiplerinin bayilerinin lisans tadili yapılacaktır.

4. Lisansların Tadili ve Sona Ermesi

Yönetmeliğin 17’nci maddesinin 1’inci fıkrasının (d), (e) ve (g) bentlerinde yapılan değişikliklerle 1’inci fıkra genelindeki lisansların sona erme hallerinde değişiklik yapılmıştır. Buna göre 60 gün olan bayilik lisansı tadil süresi 30 güne indirilmiştir. (e) bendinde yapılan değişiklikle lisans sona erme nedeni belgenin değişmesi değil lisans alma koşullarının değişmesi olarak tadil edilmiştir. Böylece fıkranın lafzi yorumundan kaynaklanabilecek sorunlar giderilmiştir.

Bu değişiklikle bağlantılı olarak Yönetmeliğin 18’inci maddesinin 4’üncü fıkrasında yapılan değişiklikle bayilik lisansı sahiplerinin lisans tadili talep etme süreleri, diğer lisans sahiplerinin 60 günlük süresinden ayrıştırılarak 30 güne indirilmiştir. Yönetmeliğin 34’üncü maddesinin birinci fıkrasının (o) bendinin (1), (2), (3) ve (4) numaralı alt bentlerinde yer alan sürelerin 15 güne indirilmesine ilişkin değişikliğin temel sebebi, lisans tadil süresinin 30 güne indirilmesi nedeniyle dağıtıcı lisans sahiplerinin bayilik sözleşmesine ilişkin bildirimleri daha kısa süreler içerisinde yapmaları gerekliliğidir.

Tadil talebi süresinin bayilik lisansı sahipleri için 30 güne indirilmiş olmasının sebebini anlamak güçtür. Bu düzenlemelerin, Yönetmeliğin 34/A maddesindeki süre ile uyumlaştırma amacıyla yapılmış olması ihtimali mevcut olsa da bu husus sürenin neden kısaltıldığını açıklamaya yetmemektedir. Konuya ilişkin ilerleyen zamanlarda meydana gelebilecek duyuru veya değişiklikleri takip edeceğiz.

Yönetmeliğin 18’inci maddesinin 4’üncü fıkrasın (g) bendinde yapılan değişiklikle bayilik lisansı sahiplerinin pompa harici satışlarının lisans iptalinde dikkate alınmaması sağlanmıştır. Buna göre 6 aydan uzun süreyle pompadan satış yapmayan bayilik lisansı sahiplerinin lisansı sona erdirilecek ve pompa harici satış yapıldığına ilişkin itirazlar dikkate alınmayacaktır.

5. Dağıtıcı Lisansı Sahibinin Faaliyet Alanı

Yönetmeliğin 33’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının (f) bendinde ve 3’üncü fıkrasında yapılan düzenlemelerle dağıtıcı lisansı sahiplerinin faaliyet alanlarına ilişkin değişikliğe gidilmiştir. Buna göre lisanslarına alt başlık olarak ihrakiye teslimi faaliyeti işlenmemiş dağıtıcı lisansı sahipleri, ÖTV’siz ihrakiye satışı yapamayacaktır. Esasen aynı maddenin 2’nci fıkrasında dağıtıcı lisansı sahiplerinin ancak lisanslarına işlenmek koşuluyla ihrakiye faaliyeti yürütebileceği belirtilmiştir. Buna ilave olarak 1’inci fıkranın (f) bendinde yapılan değişiklik ÖTV’siz satışa ilişkin getirilmiş özel bir şart mahiyetini taşımaktadır. Maddenin 2’nci fıkrası gereği bu şarta gerek olup olmadığı tartışılabilirse de ÖTV’siz satış yapılma şartlarına açıklık getirilmiş olması bakımından faydalı olduğu söylenebilir.

Yönetmeliğin 33’üncü maddesinin 3’üncü fıkrada yapılan değişiklik dağıtıcı lisansı sahipleri bakımından önem arz etmektedir. Değişiklikten önce geçici olarak dağıtıcısız kalan bayilik lisansı sahiplerine dağıtıcı lisansı sahipleri tarafından akaryakıt ikmal edilebiliyordu. Yönetmelik değişikliği ile bu durumdaki bayilere artık ancak lisans tadili ile akaryakıt ikmal edilebilecektir. Bu durum bayilerin birden çok kanaldan akaryakıt ikmali yapmasını engellemektedir. Bayiler, geçici de olsa ancak tek bir dağıtıcıdan ve lisans tadili yapmak suretiyle akaryakıt temin edebilecektir.

6. Dağıtıcı Lisansı Sahibinin Bayi Ağını Koruması

Yönetmeliğin 34/A maddesinin 2’nci fıkrası değiştirilmiş ve maddeye 3’üncü fıkra ilave edilmiştir . Değişiklikler kapsamında dağıtıcı lisansı sahiplerinin 1 yılın sonunda 50’den az olmamak üzere bayilik teşkilatına sahip olmalarına ilişkin kurala ilave hükümler getirilmiştir. Buna göre bayilik sayısı 50’nin altına düştüğünde EPDK tarafından herhangi bir bildirim yapılmasına gerek olmaksızın 30 gün içerisinde tekrar 50 adet bayiliğin oluşturulması gerekecektir. Bu kadar kısa sürede diğer dağıtıcı lisansı sahiplerine bayilik sözleşmesi ile bağlanmış bayilerin dağıtıcı tarafından kazanılması gerçekten de çok zordur. Bu bakımdan Yönetmelik değişikliğinin piyasa üzerinde baskılayıcı bir etki yaratabileceği değerlendirilmektedir. Bayilik sayısının tekrar yeterli sayıya yükseltilebilmesi için astronomik ve piyasa koşullarına aykırı bayilik sözleşmeleri akdedilebilecektir. Belirttiğimiz üzere 30 gün içerisinde astronomik tekliflerle bayilik ilişkisi kurulsa dahi bayinin eski dağıtıcısıyla hukuki ihtilaf yaşaması çok olasıdır.

Yönetmeliğin 34/A maddesinin 2’nci fıkrasının ihlal edilmesi durumunda uygulanacak yaptırım için Yönetmeliğin 17’nci maddesine atıf yapılmaktadır. Yönetmeliğin 17’nci maddesinin (h) bendinde yer alan özel hüküm nedeniyle lisansın iptal edilmesi söz konusudur. Yönetmeliğe 3’üncü fıkra ile eklenen hükümle yargılama sonucunda lisans iptaline ilişkin EPDK kararının iptal edilmesi durumunda bayilik sayısının maddenin 1’nci fıkrasındaki bayilik sayılarına göre kademeli olarak (yeni lisans alınmış gibi) değerlendirileceği hususu yukarıda belirtilen karmaşanın aşılması için bir çözüm olmamaktadır. 2’nci fıkraya ilave edilen “bildirime gerek olmaksızın” ifadesi ile herhangi bir dönemde bir gün için bile olsa bayilik sayısının altına düşen dağıtıcı lisansı sahibinin lisansı, bu durumun tespit edildiği ileri bir tarihte bile iptal edilebilir. İptal anında dağıtıcı lisansı sahibinin bayi yeter sayısını karşılıyor olması da madde hükmüne göre lisans iptalini engelleyici bir etki yaratmamaktadır. Önemli olan, 30 gün içerisinde bayi teşkilatının tekrar yeterli sayıya getirilmesidir.

Bu bağlamda Yönetmeliğin 17’nci maddesi kapsamında lisans iptalinin yapılması bakımından Petrol Piyasasında Yapılacak Denetimler İle Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (“Denetim Yönetmeliği”) hükümleri ve özellikle bu Denetim Yönetmeliği’nin 19’uncu maddesinde yer alan prosedür önem kazanmaktadır. Yönetmeliğin 17’nci maddesinin (h) bendi kapsamındaki yukarıda belirtilen iptal sebebi Denetim Yönetmeliği bakımından niteliği itibarıyla düzeltme imkânı sayılan bir aykırılık mıdır? Bilindiği üzere 14.03.2019 tarihli ve 8487-3 sayılı Kurul Kararı ile Petrol Piyasası Kanunu’nun 20’nci maddesinin 2’nci fıkrasının (a) bendi uyarınca “Belirlenen Niteliği İtibarıyla Düzeltme İmkânı Olan Fiiller Listesi” yayımlanmıştır. Böyle bir listenin hukuki geçerliliğine ilişkin tartışmadan uzak durarak Yönetmeliğin 17’nci maddesinin (h) bendinde düzenlenen lisans iptal sebebinin listede yer almadığı kanaatindeyiz. Dolayısıyla bayi teşkilatının yeterli sayının altında kalması nedeniyle yürütülecek olası bir soruşturma sonucu uygulanacak hüküm, Petrol Piyasası Kanunu’nun 20’nci maddesinin 2’nci fıkrasının (b) bendi hükümleridir. Buna göre bayilik teşkilatının korunamaması durumunda yürütülecek olası bir soruşturmada, düzeltme imkânı bulunmadığından lisans iptali uygulanması mevzuat sistematiğine göre zorunludur. Böyle bir senaryoda olası bir soruşturmada dağıtıcı lisansı sahibi ne savunma yaparsa yapsın Kurul’un herhangi bir takdir yetkisi olamayacağı kanaatindeyiz. Sonuç olarak bir gün için bile bayilik teşkilatının korunamamış olması durumunda lisans iptali söz konusu olacaktır. Bayilik teşkilatının korunmasına ilişkin Yönetmelik hükümlerinin ve son değişikliklerin sektörü baskılayıcı, rekabet ve serbest piyasa kurallarını ihlal edici bir nitelikte olduğu kanaatindeyiz.

7. Diğer Değişiklikler

Yönetmeliğin 7’nci maddesinin 7’nci fıkrasının a bendinde yapılan değişiklikle rafinerici lisansı sahiplerinin asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğü yarı yarıya indirilerek 75.000.000 TL olarak belirlenmiştir. Bu değişiklik, Yönetmeliğin geçici 27’nci maddesinde yapılan değişiklik ile birlikte okunmalıdır. Buna göre Yönetmelik değişikliğinden önce lisans sahibi olanlar 31.12.2019 tarihinde yürürlükte olan eski bedellere göre asgari sermayesini 1.1.2021 tarihine kadar korumakla yükümlüdür. Aksi takdirde lisans iptali yaptırımının uygulanır. 1.1.2021 tarihinden sonra rafineri lisansı sahiplerinin ödenmiş sermayelerini 75.000.000 TL’ye indirebilecekleri mütalaa edilmektedir. Asgari sermayenin korunduğuna ilişkin EPDK’ya 1.2.2021 tarihine kadar yeminli mali müşavir raporu sunulmalıdır. Bu yükümlülük tüm lisans sahipleri için geçerlidir. Dolayısıyla sektörde ve tüm piyasalarda ödenmiş sermayenin bir süre sonra şirket dışına çıkarılarak kullanılması durumuna karşı lisans sahiplerinin dikkatli olması ve eksikliklerini 1.1.2021 tarihine kadar gidermesi gerekmektedir. Bu kapsamda şartları sağlayamayan lisans sahiplerinin Türk Ticaret Kanunu’na uygun olarak sermaye artırımı yapması gerektiği açıktır. Tüm lisans sahiplerinin 1.2.2021 tarihine kadar yeminli mali müşavir raporuyla ispatlamak suretiyle asgari sermaye şartlarını uygun hale getirerek EPDK’ya sunmaya özen göstermeleri tavsiye edilmektedir.

Yönetmeliğin 8’inci maddesinin 3’üncü fıkrasının 1’inci cümlesinin başına gelen ifadeyle , rafinerici ve depolama lisans bedellerinin ancak tesis kurulmak üzere yapılan başvurularda aranacağına ilişkin sınırlandırıcı şart getirildiği değerlendirilmektedir. Tartışmalı olmakla birlikte Yönetmelikte yapılan değişiklikle ya birleşme, işletme devri, lisans süresi dolan tesisin tekrar lisanslanması gibi durumlarda rafineri ve depolama tesisi mevcut ise ve yeni bir başvuru yapılıyorsa lisans bedelinin tahsil edilmeyeceği anlamı ya da tesis kurmadan rafinerici ve depolama lisansı başvurusu yapılamayacağı anlamı doğmaktadır. Cümleye eklenen ifade ile kastedilen sonucun daha açık bir şekilde düzenlenmesi faydalı olurdu.

Son olarak Yönetmelik değişikliklerin yayımlandığı tarih olan 28 Temmuz 2020’de yürürlüğe girdiğini de not düşmek gerekir.

III. SONUÇ

Sonuç olarak özetle;

• İstasyonlu ve istasyonsuz bayilik ayrımının kaldırıldığı ve istasyonsuz olarak bayilik yürütme imkânının kalmadığı,

• Atık yağ haricindeki baz yağ üretiminin sadece rafinerici lisansı sahipleri tarafından yapılabileceği,

• Dağıtıcı lisansı sahiplerinin birleşmesi durumunda başkaca tadil şartı aranmaksızın lisans tadil bedeli ödenmek şartıyla bayilerinin lisans tadilinin yapılacağı,

• Bayilik lisansı tadil süresinin 30 güne indirildiği,

• 6 aydan uzun süreyle pompadan satış yapmayan bayilik lisansı sahiplerinin lisansının sona erdirileceği,

• Dağıtıcı lisans sahiplerinin bayilik sözleşmesine ilişkin bildirim sürelerinin 15 güne indirildiği,

• Lisanslarına alt başlık olarak ihrakiye teslimi faaliyeti işlenmemiş dağıtıcı lisansı sahiplerinin ÖTV’siz ihrakiye satışı yapamayacağı,

• Faaliyeti geçici olarak durdurulan dağıtıcı lisansı sahibi bayilerinin ancak lisans tadili ile başka bir dağıtıcıdan akaryakıt ikmal edebileceği,

• Dağıtıcı lisansı sahibinin bayilik teşkilatını koruma yükümlülüğü kapsamında bayilik sayısı gerekli sınırın altına düştüğünde bildirime gerek olmaksızın 30 gün içerisinde tekrar sınır sayıda bayiliğin oluşturulamaması halinde dağıtıcı lisansının iptal edileceği,

• Tüm lisans sahiplerinin 1.1.2021 tarihine kadar asgari sermaye şartlarını uygun hale getirerek 1.2.2021 tarihine kadar yeminli mali müşavir raporuyla bu durumu ispatlamak zorunda oldukları,

• 1.1.2021 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere rafinerici lisansı sahiplerinin asgari ödenmiş sermaye yükümlülüğünün yarı yarıya indirilerek 75.000.000 TL olarak belirlendiği

Hususlarında yapmış olduğumuz değerlendirmeleri kamuoyunun bilgisine saygılarımızla sunarız. 4.8.2020