Elektrik Piyasasında Önlisans veya Lisanslara Konu Üretim Tesislerinin Santral Sahalarının Belirlenmesine İlişkin Usul Ve Esaslarda Yapılan Değişikliklere İlişkin Bilgi Notu

1.GİRİŞ

Elektrik piyasası çağın ihtiyaçlarına cevap vermeye çalışan, geliştirilen yeni teknolojilerle entegreli, sürekli değişen ve gelişen piyasadır. Bu yüzden mevzuat hükümleri ile usul ve esaslar sıklıkla güncellenmektedir. Hal böyleyken enerji hukuku hükümlerinin ve getirilen yeni değişikliklerin düzenli bir şekilde takip edilmesi büyük önem arz etmektedir. İşbu bilgi notunda Enerji Piyasaları Düzenleme Kurumu’nun (EPDK) 15.04.2021 Tarih ve 10142 sayılı kararıyla yayımlanan “Elektrik Piyasasında Önlisans veya Lisanslara Konu Üretim Tesislerinin Santral Sahalarının Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslarda (Usul ve Esaslar) Yapılan Değişiklikler” detaylı bir şekilde incelenmeye çalışılacaktır.

2.DEĞİŞİKLİKLERİN İNCELENMESİ

Gerekçede belirtildiği üzere santral sahasının önlisans ve/veya üretim lisanslarına derç edilmesi, yardımcı kaynak üretim tesislerinin sahalarına ilişkin uygulamada karşılaşılan piyasa gerekleri ve artık elektrik depolama faaliyetinin mümkün hale getirilmesi sebebiyle EPDK söz konusu Usul ve Esaslar’da bazı değişiklikler yapılmasını öngörmüştür.

Usul ve Esaslar’daki değişiklikler genel olarak incelendiğinde sayma suretiyle belirlenen hususların genişletilerek örnekleme suretiyle verildiği görülmektedir. Nitekim “Tanımlar” başlıklı m. 4/1, a’da düzenlenen “santral alanı” tanımı, “Santral alanı, elektrik üretiminin gerçekleştirilmesine ilişkin türbin, motor, generatör, vb. ile tesisin çalışması ve işletilmesi için gerekli olan idari birimler, yangın müdahale birimleri, yangın suyu depoları, arıtma tesisleri, yardımcı yakıt depoları, acil durum jeneratörleri, depolar, atölyeler vb. gibi destek ünitelerinin bir arada yer aldığı alanı ifade eder.” olarak güncellenmiştir. Tanımdan “kazan, atık ısı kazanı, ısı değiştiriciler, kondenser, soğutma sistemleri, kontrol ve otomasyon sistemleri vb. elektrik üretiminin gerçekleştiği ve genel olarak santral binasında bulunan birimler ile idari birimlerin bir arada bulunduğu tesisin ana birimleri” kavramları çıkarılarak tüm bu ibareler yerine “tesisin çalışması ve işletilmesi için gerekli olan idari birimler” ifadesi tercih edilmiştir.

Benzer bir şekilde m. 6, 7, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 20’de yer alan ve her bir maddenin konusuna göre “Ortak unsurlara ilaveten birinci fıkrada ve bu Usul ve Esaslarda sayılan her bir unsur haritada işaretlenerek her biri için ilgili mevzuatında tanımlanan koruma, sağlık, güvenlik bandı vb. mesafeler eklenmek…..” şeklinde devam eden cümlelerin tamamı “Ortak unsurlara ilaveten birinci fıkrada ve bu Usul ve Esaslarda belirtilen her bir unsur haritada işaretlenerek her biri için gerekmesi halinde ilgili mevzuatında tanımlanan koruma, sağlık, güvenlik bandı vb. mesafeler eklenmek…..” şeklinde değiştirilmiştir. Açıklanan hususlar değerlendirildiğinde “numerus clausus” ilkesinin terk edildiği, daha esnek bir yaklaşım benimsendiği görülmektedir.

“Santral sahalarına ilişkin genel hükümler” başlıklı m. 5’te birtakım değişiklikler ve eklemeler yapılmıştır. Bu kapsamda m. 5/2’de düzenlenen elektrik üretim tesisleri önlisans ve lisanslarına derç edilecek hususlara, dördüncü fıkrada belirtilen diğer alanlar ile ilgili maddesinde belirtilen alanları çevreleyen bütünleşik sahanın koordinatları eklenmiştir. Bahsedilen dördüncü fıkrada güncellenen yeni hüküm ise şu şekildedir; “İkinci fıkrada ve her bir kaynak türü ve tesis tipi için bu Usul ve Esasların ilgili hükmünde yer verilmeyen ancak diğer mevzuatta ya da tesis sahasının veya tesis teknolojisinin özelliklerinden kaynaklanan gerekler nedeniyle santral sahası içerisinde yer alması gereken alanlar ile yardımcı kaynak ünite alanı ve elektrik depolama tesisi alanın her biri harita üzerine yerleştirilerek santral sahasına dâhil edilebilir.” Buna göre yardımcı kaynak ünite alanları ile elektrik depolama tesisleri santral sahasına dahil edilebilecektir. Ayrıca santral sahasına dahil edilmesi istenilen yapı veya unsurların imar planına dahil edilmesi şartı dördüncü fıkra kapsamından çıkarılmıştır. Böylece saha kapsamına dahil edilmek istenen unsurların haritada gösterilmesi yeterli olacaktır.

Maddenin üçüncü fıkrası santral sahalarını oluşturan alanlar ya da unsurlar arasında teknik gerekler dışında makul mesafeler bırakılabileceğini düzenlemektedir. Ancak bu hükmün kötüye kullanılmasının önüne geçmek amacıyla santral sahasının, koridor oluşturulmak suretiyle genişletilemeyeceği ancak sanayi tesisi bünyesinde kurulmuş olanlar hariç olmak üzere kömür yakıtlı üretim tesislerinde maden işletme ruhsat sahası içerisinde kalacağı ve bir koridorla santral sahasına birleştirilecek şekilde santral sahasına ilave edilebileceği hususu fıkraya eklenmiştir.

“Hidrolik enerjiye dayalı kanal tipindeki üretim tesislerinde santral sahası” başlıklı 7. Maddenin birinci fıkrasında düzenlenen yenilenebilir enerji kaynaklarından hidrolik enerjiye dayalı kanal tipindeki üretim tesislerinde ortak unsurlara bulunması halinde göl alanı ve santral kuyruk suyu alanı eklenmiştir.

“Biyokütle enerjisine dayalı biyometanizasyon teknolojisi kullanılan üretim tesislerinde santral sahası” başlıklı 12. Maddeye 3. fıkra ile “Çöp gazının yakıt olarak kullanıldığı elektrik üretim tesislerinde bu maddenin birinci fıkrasında yer alan unsurlar yer almaz, bu tipteki üretim tesislerinde santral sahası beşinci maddenin birinci fıkrasında belirtilen ortak unsurlardan oluşur.” Hükmü eklenmiştir. Başka bir ifadeyle bir biyokütle enerjisi olan çöp gazı söz konusu olduğunda, tesis kapsamında; atık kabul ve mekanik ayrıştırma alanı, çürütücü ve reaktörler (biyometanizasyon reaktörü dâhil), gaz temizleme ve gaz depolama alanı ve susuzlaştırma alanı bulunmasına gerek görülmemiştir. Santral alanı, sosyal alan ve şalt sahası bulunması yeterlidir. Bu düzenlemenin amacı çöp gazlarından elektrik üreten tesislerin oluşturulmasını kolaylaştırılarak yaygınlaşmanın sağlanmasıdır.

“Biyokütle enerjisine dayalı gazlaştırma teknolojisi kullanılan üretim tesislerinde santral sahası“ başlıklı 13.maddeye 3. Fıkra olarak “Bu madde kapsamındaki elektrik üretim tesislerinin termal bertaraf tipinde oldukları kabul edilir.” Hükmü eklenmiştir. Termal bertaraf yöntemi; atıkların yüksek sıcaklıkta enerji ve diğer yan ürünlere dönüştürülmesi işlemidir. Termal yöntemde temel amaç; atığın hacminin ve miktarının azaltılmasıdır. Benzer bir şekilde “Biyokütle enerjisine dayalı piroliz teknolojisi kullanılan üretim tesislerinde santral sahası” başlıklı 14. Maddeye 3. Fıkra olarak “Atık lastiklerin işlenmesi sonucu ortaya çıkan yan ürünlerden elde edilen kaynakların yakıt olarak kullanıldığı elektrik üretim tesisleri haricindeki piroliz teknolojisi kullanılan elektrik üretim tesislerinin termal bertaraf tipinde oldukları kabul edilir. Bu elektrik üretim tesislerinde çelik ayrıştırma ve manyetik ayırıcı unsurları yer almaz. “ hükmü eklenmiştir.


“Sanayi tesisi sahasındaki kojenerasyon, mikrokojenerasyon veya trijenerasyon tipindeki üretim tesislerinde santral sahası” başlıklı 21. Maddeye 3. fıkra olarak “Bir elektrik üretim tesisinin elektrik enerjisi ihtiyacını karşıladığı sanayi tesisinin birden çok bağımsız alan üzerinde kurulmuş olması halinde, söz konusu elektrik üretim tesisinin santral sahası olarak; talep edilmesi halinde, elektrik enerjisi ihtiyacı aynı baradan karşılanan ve aynı tüzel kişiliğe ait tüketim tesislerinin yer aldığı bağımsız alanların tamamı santral sahası olarak derç edilir.” hükmü eklenmiştir.

Usul ve Esas değişikliğinin genel gerekçesinde yardımcı kaynak üretim tesislerinin sahalarına ilişkin uygulamada karşılaşılan piyasa gerekleri sebebiyle değişiklik yapılması gereği duyulduğu ifade edilmiştir. Buna yönelik olarak yardımcı kaynak ünite alanını düzenleyen 23. maddede köklü değişiklikler yapılmış ve “yardımcı kaynak ünite gücü” başlıklı 24. madde metne eklenmiştir. 23. maddede düzenlenen; santral sahalarında bulunan heyelan önleme alanları ile inşaat/işletme aşamasında oluşan heyelan alanlarına yardımcı kaynağa dayalı ünite kurulamayacağı, jeotermal kaynağa dayalı üretim tesislerinde iç ihtiyacın karşılanması amacıyla birleşik yenilenebilir elektrik üretim tesisi kurulması kapsamında her 1 MW güce karşılık fotovoltaik güneş enerjisine dayalı ünite için azami 15 dönüme kadar ilave edileceği vb. gibi sınırlamaların tamamı madde kapsamından çıkarılmıştır. Bu düzenlemeler yerine m.23/2 ile “Elektrik üretim tesislerinin birden çok kaynaklı elektrik üretim tesisine dönüştürülmesi kapsamında, yardımcı kaynak ünite alanı için ihtiyaç duyulması halinde Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğin 46 ncı madde hükümleri kapsamında Kuruma başvuru yapılabilir. Yardımcı kaynağı güneş enerjisi olan birden çok kaynaklı elektrik üretim tesislerinde, her 1 MW yardımcı kaynak gücüne karşılık azami 15 dönüme kadar alan santral sahası sınırlarına bütünleşik olmak kaydıyla yardımcı kaynak ünite alanı olarak santral sahasına ilave edilebilir.” hükmü getirilmiştir. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği m. 46; önlisans, üretim veya dağıtım lisansı sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin, faaliyetiyle doğrudan ilgili olarak kamulaştırma, irtifak hakkı tesisi, kullanma izni veya kiralama konularında EPDK’ye başvurulabileceğini düzenlemektedir.

Usul ve Esas’ta “Yardımcı Kaynak Ünite Gücü” konusu, 24. Madde olarak ilk defa getirilmektedir. Madde metnine bakıldığında; birden çok kaynaklı elektrik üretim tesislerinde kurulabilecek yardımcı kaynağa dayalı ünitelerin toplam mekanik gücün belirlenmesinde ana kaynağa dayalı ünitelerin toplam elektriksel kurulu gücün 50 MW üstünde ve altında olması durumuna göre ikili bir ayrıma gidildiği görülmektedir. Bu bağlamda, toplam mekanik güç elektriksel kurulu gücü 50 MW ve altında olan elektrik üretim tesislerinde, ana kaynağa dayalı ünitelerin toplam elektriksel kurulu gücünü, üstünde olan elektrik üretim tesislerinde ise 50 MW güce, ana kaynağın elektriksel kurulu gücünün 50 MW’ı aşan kısmının yarısına tekabül eden güç ilave edilerek bulunacak toplam gücünü aşamayacaktır. Maddenin devamında ayrıca tesis edilecek yardımcı kaynağa dayalı ünitelerin mekanik kurulu gücü için, toplamda 100 MW’ı geçemez, denilerek bir üst sınır getirildiği görülmektedir.

Son olarak geçici madde 2 uyarınca; santral sahası, önlisanslarına derç edilmemiş tüzel kişilere verilecek üretim lisanslarında Usul ve Esaslara göre belirlenmiş santral sahası bilgilerine de yer verilecektir. Kısacası tüzel kişinin önlisansına santral sahası bilgisi derç edilmemesi, lisansına da edilmeyeceği anlamına gelmemektedir.

SONUÇ

Önemi sebebiyle tekraren vurgulamak istediğimiz hususlar şunlardır;

1.Değişiklikler genel olarak incelendiğinde saymak suretiyle sıralanan hususların örnekleme suretiyle sayıldığı, daha genel ifadeler tercih edildiği görülmektedir. Bu kapsamda “santral alanı” kavramının tanımı güncellenmiş, birçok maddede geçen “sayılan” ibaresi “belirtilen” şeklinde değiştirilmiştir.

2.Usul ve Esas m. 5 gereği yardımcı kaynak ünite alanları ile elektrik depolama tesisleri santral sahasına dahil edilebilecektir.

3.Elektrik üretim tesislerinin birden çok kaynaklı elektrik üretim tesisine dönüştürülmesi kapsamında, yardımcı kaynak ünite alanı için ihtiyaç duyulması halinde Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğin 46 ncı madde hükümleri kapsamında EPDK’den kamulaştırma, irtifak hakkı tesisi, kullanma izni veya kiralama hususlarında destek alınabilecektir.

4.Çöp gazından elektrik elde edilen tesislerde santral alanı, sosyal alan ve şalt sahası bulunması yeterlidir.

5.Biyokütle enerjisine dayalı gazlaştırma teknolojisi kullanılan üretim tesislerinin termal bertaraf tipinde olduğu kabul edilecektir.

6.Santral sahası, önlisanslarına derç edilmemiş tüzel kişilere verilecek üretim lisanslarında Usul ve Esaslara göre belirlenmiş santral sahası bilgilerine de yer verilecektir. Saygılarımızla.